Zatrzymane zęby – drogi postępowania
Najlepsza proflaktyka – nawet w przypadku fizjologicznie rozwijającego się zgryzu warto zrobić u 7-8 latka zdjęcie radiologiczne tzw. pantomogram. Już na tym etapie można wychwycić nieprawidłowe położenie lub drogę wyrzynania zawiązków zębów stałych, co może doprowadzić do ich zaklinowania lub zatrzymania w kości. Może to być związane z brakiem wystarczającej ilości miejsca, brakiem zawiązków zębów sąsiednich, brakiem resorpcji odpowiadającego mu zęba mlecznego lub bez uchwytnych przyczyn. Najlepszą profilaktyką jest ekstrakcja odpowiadającemu mu zęba mlecznego, co wg badań medycznych oraz doświadczenia zwykle doprowadza do zmiany ułożenia zawiązka i powrotu na właściwą drogę wyrzynania. Nierzadko trzeba równocześnie rozpocząć proces odzyskiwania miejsca na taki ząb. Również przedwczesna utrata zęba mlecznego może doprowadzić do utraty miejsca w łuku zatrzymania rozwoju i wyrzynania zęba stałego. Zawsze należy skonsultować z ortodontą taką sytuację i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Leczenie zębów zatrzymanych – najlepiej rozpocząć jak najwcześniej ze względu na spadek rokowań sprowadzenia takiego zęba do łuku wraz z wiekiem. U nastolatków w większości rokowanie jest dobre. W takich sytuacji konieczny jest zabieg chirurgicznego odsłonięcia zęba zatrzymanego, naklejenie złotego zaczepu i przyłożenie siły ortodontycznej w celu wprowadzenia zęba do łuku. Ząb ciągniemy albo do aparatu grubołukowego albo do tzw. miniimplantu ortodontycznego – bez angażowania sąsiednich zębów ze względu na minimalizowanie ryzyka powikłań w przypadku stwierdzenia ankylozy czyli zrostu korzenia z kością otaczającą.
Możliwości leczenia w przypadku niekorzystnego położenia zębów zatrzymanych:
- Ekstrakcja zęba i pozostawienie miejsca na implant protetyczny
- Autotransplantacja zęba zatrzymanego z leczeniem endodontycznym
- Mezjalizacja czyli przesuniecie pozostałych zębów do przodu zamykając miejsce po brakującym zębie z przebudową zębów sąsiednich kompozytem najczęściej za pomocą aparatu Mesioslider
Przykład skutecznego wprowadzenia niekorzystnie zatrzymanego kła w transmigracji:
https://www.mdpi.com/2077-0383/14/4/1368
Zgryz otwarty – możliwości leczenia i ograniczenia
Leczenie zgryzu otwartego zależy od wieku, przyczyn oraz zaawansowania wady.
Zębowe postacie zgryzu otwartego są łatwiejsze do leczenia niż szkieletowe. Im wcześniej rozpoczęte leczenie tym większe możliwości leczenia.
U małych dzieci zgryz otwarty często pojawia się jako skutek przedłużonego ssania smoczka, karmienia butelką lub ssania kciuka, czy nieprawidłowego typu połykania. Sama eliminacja przyczyny dość szybko na tym etapie zmniejsza zakres wady. Natomiast w przypadku braku poprawy często należy poszerzyć górną szczękę, gdyż zwykle zwężenie współtowarzyszy zgryzowi otwartemu. Nieocenione są w tych przypadkach aparaty typu Marco Rosa lub TPC. U starszych dzieci Hyrax i aparat stały 2*4. Konieczna i nieoceniona jest współpraca z logopedą.
U starszych dzieci, nastolatków i młodych dorosłych można zmieniać płaszczyznę zgryzu i zamykać zgryz za pomocą tzw. łuków gummetal, miniimplantów ortodontycznych lub aparatu Mouse Trap.
W zaawansowanych postaciach zgryzu otwartego zwłaszcza kostnego, w których twarz jest mocno wydłużona, wskazane jest leczenie ortodontyczno- chirurgiczne. Jednak nawet w tych przypadkach poszerzenie szczęki warto wykonać jak najwcześniej unikając wielu powikłań w przyszłości. Możliwe jest również leczenie kompromisowe u osób, które nie zgadzają się na operację.
Wady klasy III – co możemy zrobić gdy dolna szczeka jest dłuższa od górnej? Czy zawsze konieczna jest operacja?
Za mała szczęka czy za duża żuchwa?
Leczenie zależy znów do przyczyny. Nie mamy dużego wpływu na genetycznie zaprogramowany wzrost żuchwy. Możemy jednak wpływać na rozwój szczęki. Często to nie niedorozwój szczęki odpowiada za dysproporcję międzyszczękową. Do 9-10 roku życia możemy taką wadę skutecznie leczyć za pomocą aparatu typu hyrax i tzw. maską twarzową. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka wady i uchwycenie przyczyn. Pomocne jest zdjęcie radiologiczne tzw. boczny telerentgenogram głowy (cefalometria).
Również zębowe oraz mało nasilone wady klasy III są podatne na leczenie aparatami stałymi. Im wcześniej tym większe możliwości mamy na podstawy kostne.
Zaawansowane i genetycznie uwarukowane przodożuchwia muszą być leczone po zakończeniu wzrostu ortodontyczno- chirurgicznie.
Problemy w stawie skroniowo-żuchwowym a ortodoncja
Mimo, iż najnowsze badania pokazują złożoność przyczynową powstawania zaburzeń w stawie skroniowo żuchwowym (SSŻ), nieprawidłowa okluzja nadal pozostaje jedną z przyczyn, która w przypadku zmniejszonych mechanizmów adaptacyjnych doprowadza do problemów w SSŻ. Może to być spowodowanym brakiem zgodności maksymalnego zaguzkowania z tzw. relacją centralną czyli potocznie wygodnym ułożeniem głów w stawie skroniowym z minimalnym napięciem mięśniowym. Obecność węzłów urazowych, zaburzenia płaszczyzny okluzji, wymuszona pozycja żuchwy czy brak prowadzeń może przyczynić się do rozwoju nieprawidłowości. Wówczas konieczna jest tzw. deprogramacja i takie ustawienie zębów, aby uzyskać okluzję czynnościową. Często wymaga to następowo odbudowy startych zębów zachowawczo lub protetycznie oraz ewentualne uzupełnieni brakujących zębów.
Choroba przyzębia – zaniki kości, recesje dziąseł
Pacjenci z recesjami dziąseł, zanikiem kości wyrostka zębodołowego również często wymagają leczenia ortodontycznego w celu uzyskania czynnościowej okluzji i eliminacji węzłów urazowych. Takie leczenie nie jest łatwe, gdyż wymaga użycia mniejszych sił ortodontycznych oraz często współpracy wielospecjalistycznej: ortodonta, periodontolog, protetyk, chirurg i stomatolog zachowawczy.
W naszej klinice mamy opatentowany sposób przedortodontycznej ekspansji wyrostka zębodołowego, który przeprowadzamy wraz z dr.hab.n.med. Magdaleną Sulewską z PERIOCLINIC.
Kortykotomia – dlaczego potrzebna, u kogo i czy warto?
W przypadku zwężenia górnego łuku zębowego możemy wykorzystać do ekspansji poszerzenie szkieletowe związane z rozerwaniem szwu podniebiennego – jest ono jednak uzależnione od wieku i u osób dorosłych konieczna jest osteodystrakcja szczęki. Natomiast gdy można wykonać ekspansję zębową, często konieczny jest zabieg wspomagający w postaci kortykotomii, który może przyczynić się do zminimalizowania ryzyka recesji dziąseł i fenestracji kości. Badania nie wykazują pogorszenia stanu kości po leczeniu w wyniku zastosowania kortykotomi. Jest to zabieg, który zmniejsza stres w ozębnej korzeni przesuwanych zębów i tym samym zmniejsza zakres resorpcji czołowej kości.
Powikłania leczenia ortodontycznego
W trakcie leczenia ortodontycznego mogą pojawić się różnego rodzaju powikłania np. recesje dziąseł, resorpcje korzeni czy dehiscencje kości. Dr Anna Kuc ma szeroką wiedzę w tym zakresie i wie jak zminimalizować to ryzyko ze względu na to, że było to tematem jej pracy doktorskiej.
W naszej klinice stosujemy zamki slotu 0.018, ponieważ zapewniają one doskonałą kontrolę torku i wraz z zastosowaniem optymalnych sił ortodontycznych minimalizują ryzyko resorpcji korzeni. Zwracamy również ogromną uwagę na blaszki zbite wyrostka zębodołowego oraz kanału przysiecznego, których kontakt z korzeniem może być przyczyną tych resorpcji i tak planujemy leczenie, by unikać tego kontaktu. Pani dr Kuc wykazała również zależność ryzyka resorpcji korzeni z gęstością blaszki zbitej zębodołu, dzięki czemu umiemy wychwycić ryzykowne przypadki i dostosować odpowiednie poziomy sił.
Dzięki opatentowanej metodzie przedortodontycznej ekspansji wyrostka zębodołowego mamy możliwość zmniejszenia ryzyka fenestracji kości po leczeniu ortodontycznym.